Κυριακή, 24 Ιουλίου 2011

ΑΠΟ ΞΕΝΟ ΤΟΠΟ

ΑΠΟ ΞΕΝΟ ΤΟΠΟ –USKA DARA (Gider iken)/KATIBIM


Το 1953 η πρωτη επιτυχια της Αμερικανιδας τραγουδιστριας-ηθοποιου Eartha Kitt (1927-2008) στις ΗΠΑ ηταν το Uska Dara (A Turkish Tale),ένα τραγουδι ερμηνευμενο στα τουρκικα και αγγλικα.Την ιδια χρονια κυκλοφορησαν και οι μεγαλυτερες επιτυχιες της C’est si bon και Santa baby.
Αποτελουσε μυστηριο τοτε πως η τραγουδιστρια ανακαλυψε και ηχογραφησε το λεγομενο τοτε τουρκικο τραγουδι.Το μυστηριο λυθηκε από τον γραφοντα σε ένα φιλικο γευμα με τον διευθυντη της δημοσιας Τουρκικης ραδιοφωνιας στην Κωνσταντινουπολη πριν μερικα χρονια.Η Kitt,λοιπον,που για ένα διαστημα και πριν κανει καριερα στις ΗΠΑ ζουσε κι εργαζοταν στο Παρισι,περασε το 1950 από την Κωνσταντινουπολη για μια συναυλια.Εκει ακουσε το τραγουδι.Ζητησε στοιχεια για τους δημιουργους και την ενημερωσαν ότι είναι φολκλορικο,δηλαδη public domain (δημοσια περιουσια) και μπορουσε ελευθερα να το διασκευασει και να το ηχογραφησει.Την διασκευη ανελαβε η Stella Lee(μουσικη-στιχους).Οι τουρκικοι στιχοι αναφερονται σε μια γυναικα και το γραμματεα της που ταξιδευουν στο Uskadar και στην διαδρομη ερωτευονται . Οι αγγλικοι στιχοι ουσιαστικα μεταφραζουν τους τουρκικους.Αφου το ηχογραφησε η Kitt με συνοδεια της ορχηστρας Henri Rene (ο δισκος 45 στροφων πουλησε τοτε 120.000 αντιτυπα),.ακολουθησαν οι Eydie Gorme/Doris Day/Lionel Hampton/Henri Rene/Spotnicks και αλλοι.Η Kitt συνδυαζε την εκτελεση του τραγουδιου σε κλαμπ με χορο της κοιλιας από χορευτριες-ειδος αγνωστο κι εξωτικο τοτε για τους Αμερικανους.Η ιδια το ερμηνευει στην ταινια του 1954 New faces
Uska dara είναι περιοχη της Κωνσταντινουπολης,στους λοφους Bulgurlu,στην ασιατικη πλευρα του Βοσπορου,γνωστη ως Χρυσοπολις στα αρχαια χρονια,που ηταν υποτελης στην παλιοτερη αποικια Χαλκηδωνα (σημερα Kadkoy),οπου συμφωνα με τον ιστορικο Πολυβιο,οι Αθηναιοι επεβαλαν διοδια στα πλοια που διεσχιζαν τον Βοσπορο.Στην Χρυσοπολι κηρυξε το Ευαγγελιο ο Αποστολος Ανδρεας.Στους βυζαντινους χρονους η περιοχη ονομαστηκε Σκουταρι(Uskudar) επειδη εκει κατοικουσαν οι ιπποτες του Βυζαντιου(από την λατινη λεξη scuda=ασπιδα).Σκουταρι είναι η ονομασια της ασπιδας των Βυζαντινων στρατιωτων.Οταν οι Οθωμανοι Τουρκοι κατελαβαν την πολη τον 14ο αιωνα την ονομασαν Uskudar(ταχυδρομος,αγγελιοφορος),λογω του ρολου της ως διαμετακομιστικου κεντρου για τους Ασιατες ταχυδρομους.Οκτω χιλιαδες Βρετανοι στρατιωτες,που σκοτωθηκαν κατά τον πολεμο της Κριμαιας(1853-56) είναι θαμμενοι στο νεκροταφειο της πολης.
Οι Τουρκοι θεωρουν το τραγουδι δικο τους.Το ιδιο,όμως,και οι Ελληνες της Κωνσταντινουπολης,της Σμυρνης, της Μικρας Ασιας και των νησιων του Αιγαιου.Συμφωνα με μια εκτιμηση ισως ειναι από σαββατιανο τραγουδι των Εβραιων της Οθωμανικης περιοδου η σεφαρδιτικη μουσικη του 11-12ου αιωνα,γνωστο ως Yodujah ra’ ayonay.Ο Ελληνικος τιτλος είναι «Από Ξενο τοπο» η «Σε τοπο χλοερο».Οι ξεριζωμενοι από την Τουρκια Ελληνες το εφεραν μαζι τους στην πατριδα ,οπου ως τις ημερες μας ακουγεται κι εχει επιτυχια.Το εχουν ηχογραφησει οι Δομνα Σαμιου,Ξανθιππη Καραθαναση,Μαριζα Κωχ,Καιτη Γκρευ,Γλυκερια κ.α.
Από ξενο τοπο κι απ’αλαργινο
Ηρθε ένα κοριτσι,φως μου,
Δωδεκα χρονων

Μια από τις σημαντικες τουρκικες ηχογραφησεις είναι από την Safiye Ayla(1907-98).Η Francoise Atlan το τραγουδησε με τιτλο el shara.Στο Ατζερμπαιτζαν το γνωριζουν με τιτλο Alihan samedov .Η Dana International το τραγουδησε ως τμημα του Ye’ es of zeruim.Οι Σερβοι και οι Βουλγαροι το θυμουνται τουλαχιστον από τον Α’ Παγκοσμιο Πολεμο.
Στο αλμπουμ An ancient muse η Loreena McKennit το ερμηνευει με τιτλο Sacred shabbat

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου